PCA3
PCA3 is een relatief nieuwe test om prostaatkanker op te sporen. In tegenstelling tot de bekende PSA-test gebeurt PCA3 niet via bloed, maar via urine. PCA3 staat voor Prostaat Carcinoma Antigen type 3. Dit gen komt 66 tot 100 keer vaker voor in het DNA van prostaatkankercellen dan in dat van normale prostaatcellen.
Hoe verloopt de PCA3-test?
De uroloog drukt gedurende de test drie keer links en drie keer rechts op de prostaat. Dit zorgt ervoor dat er prostaatcellen loskomen. Daarna plast de patiënt, en het eerste deel van de urine wordt opgevangen. Hierin zitten de losgemaakte cellen, omdat urine via de prostaat stroomt. Dit urinestaal wordt gemengd met een speciale vloeistof en opgestuurd naar een laboratorium. Daar wordt onderzocht hoe veel PCA3-gen aanwezig is in de cellen uit de urine.
Waarom gebruiken we PCA3?
De klassieke methodes om prostaatkanker op te sporen zijn niet altijd nauwkeurig genoeg.
- Voelen met de vinger (rectaal toucher) kan niet alle tumoren opsporen. Soms is er een tumor zonder voelbare afwijking, en soms is er een afwijking zonder tumor.
- Echografie kan niet met zekerheid aantonen of er een tumor aanwezig is.
- PSA-bepaling in bloed helpt wel, vooral bij verhoogde PSA-waarden of een lage vrije PSA-ratio. Dit wijst op een mogelijke prostaatkanker, maar sluit het niet zeker uit of in.
- CT- of MRI-scans kunnen niet altijd betrouwbaar vaststellen of er een tumor is.
Kan PCA3 biopsies voorkomen?
Meestal is het nodig om prostaatbiopsies te nemen voor een definitieve diagnose. Bij een biopsie wordt een stukje weefsel uit de prostaat genomen en onder de microscoop onderzocht. Dit is momenteel de enige manier om prostaatkanker met zekerheid aan te tonen. Omdat alleen de genomen weefselstukjes worden bekeken, kan soms kanker over het hoofd worden gezien. Daarom worden meerdere biopsies genomen om het risico te verkleinen.
Zelfs met meerdere biopsies is de uitslag niet 100% zeker. Om écht zeker te zijn, zou men de hele prostaat moeten onderzoeken. Daarom gebeurt het soms dat bij volgende controles de PSA-waarden stabiel blijven, maar er toch opnieuw twijfel ontstaat en nieuwe biopsies nodig zijn. Niet alle patiënten zijn even prettig over deze herhalingen door het ongemak en mogelijke bijwerkingen. Ook zijn aan biopsies kosten verbonden.
Daarom zoeken urologen naar nieuwe, gevoeligere tests dan PSA en vrije PSA. PCA3 is zo’n test die extra informatie kan geven.
Wat zijn normale waarden bij PCA3?
De testresultaten worden uitgedrukt in een getal. Een lagere uitslag wijst meestal op een kleinere kans op prostaatkanker. Bij een PCA3-waarde lager dan 35 is er eerder weinig kans op prostaatkanker. Bij zulke waarden kunnen biopsies soms worden uitgesteld. Is de PCA3 hoger dan 35, dan is er een grotere kans op prostaatkanker en zal de uroloog waarschijnlijk biopsies aanraden.
Houd er rekening mee dat ook PCA3 geen 100% zekerheid kan bieden.
In België kost de PCA3-test ongeveer 250 euro en wordt ze niet terugbetaald door het ziekenfonds. De urineproducten worden slechts in een beperkt aantal laboratoria geanalyseerd. Het opsturen van stalen verloopt via De Post en het kan enkele weken duren voordat de uitslag beschikbaar is.
Mogelijke beperkingen van PCA3
Patiënten willen vaak de zekerheid van 0% kans op prostaatkanker. PCA3 kan die zekerheid niet geven. De test vermindert de twijfel, maar sluit kanker nooit volledig uit. Daardoor zijn biopsies nog steeds vaak nodig. PCA3 is dus geen vervanging van de PSA-test, maar kan een extra hulpmiddel zijn.
Wanneer contact opnemen?
- Als u vragen heeft over prostaatonderzoek of testmogelijkheden zoals PCA3, bespreek dit dan met uw huisarts of uroloog.
- Bij verhoogde PSA-waarden, twijfelachtige testresultaten of veranderingen in uw gezondheid kan uw arts extra onderzoeken voorstellen.
- Neem contact op bij klachten zoals moeilijk plassen, bloed in urine of zaad, of pijn in het bekkengebied.
Medische disclaimer
Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning van uw gesprek met de arts. Het vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Voor persoonlijke vragen of bij twijfel neemt u steeds contact op met uw huisarts of specialist.