De diagnose prostaatkanker kan veel vragen en onzekerheid oproepen. Dat begrijpen we heel goed. Als uroloog willen wij u hier rustig en duidelijk informeren over wat prostaatkanker precies is, hoe we het opsporen en welke stappen we samen kunnen zetten. Het is belangrijk om te onthouden dat niet elke prostaatkanker hetzelfde is. Veel tumoren groeien erg traag en hebben niet altijd onmiddellijk een behandeling nodig.
Wat is prostaatkanker?
De prostaat is een kleine klier, ongeveer zo groot als een walnoot, die bij mannen onder de blaas en rond de plasbuis ligt. Hij speelt een rol bij de vruchtbaarheid door vloeistof aan het sperma toe te voegen. Prostaatkanker ontstaat wanneer cellen in de prostaat zich oncontroleerbaar beginnen te delen en een kwaadaardige tumor vormen.
In België is dit een van de meest voorkomende kankers bij mannen, vooral op latere leeftijd. Leeftijd is dan ook de belangrijkste risicofactor. Ook als prostaatkanker vaker in uw familie voorkomt (bijvoorbeeld bij uw vader of een broer), kan uw risico verhoogd zijn. Meer uitleg hierover vindt u op onze pagina over de oorzaken van prostaatkanker.
Kunnen we prostaatkanker voorkomen?
Veel mannen vragen zich af of ze iets kunnen doen om prostaatkanker te vermijden. Hoewel er veel onderzoek naar wordt gedaan, bestaat er vandaag helaas geen bewezen methode die garantie biedt. Een gezonde levensstijl is uiteraard altijd een goed idee voor uw algehele gezondheid. Denk hierbij aan een gezond gewicht behouden, voldoende bewegen, evenwichtig eten en niet roken. Dit kan mogelijk een positief effect hebben, maar het sluit de ziekte jammer genoeg niet uit. Voor meer details kunt u onze pagina over preventie raadplegen.
Hoe sporen we prostaatkanker op?
Het onderzoek naar prostaatkanker begint vaak met een eenvoudige bloedtest die de PSA-waarde meet. PSA (Prostaat Specifiek Antigeen) is een eiwit dat de prostaat van nature aanmaakt. Een verhoogde waarde kán een teken zijn van prostaatkanker, maar dat hoeft zeker niet. Ook een goedaardige prostaatvergroting, een ontsteking of zelfs een recente fietstocht kan de waarde tijdelijk doen stijgen. Daarom zien we de PSA-test niet als een ‘kankertest’, maar als een signaal dat verder onderzoek soms zinvol is.
Als uw PSA-waarde verhoogd is, of over tijd stijgt, bespreken we samen met u de volgende stappen. Dit kunnen zijn:
- Rectaal onderzoek: Via de endeldarm voelen we voorzichtig aan de prostaat om eventuele harde of onregelmatige zones op te sporen.
- Echografie van de prostaat: kan een indicatie geven over al dan niet prostaatkanker. Maar niet zo betrouwbaar als en MRI.
- MRI-scan van de prostaat: Deze scan maakt gedetailleerde beelden van de prostaat. Het helpt ons om verdachte zones nauwkeurig in kaart te brengen en kan ons beter begeleiden als een biopsie nodig is. Een MRI kan soms ook helpen om onnodige biopsies te vermijden.
De diagnose bevestigen met een biopsie
Als de onderzoeken een verdachte zone aantonen, is een biopsie de enige manier om met zekerheid vast te stellen of er kankercellen aanwezig zijn. Hierbij nemen we met een fijne naald kleine stukjes weefsel (biopten) uit de prostaat. Deze worden vervolgens onder de microscoop onderzocht. Vandaag de dag gebeurt dit steeds vaker via de huid tussen de balzak en de anus (transperineaal). Deze techniek verkleint het risico op infecties aanzienlijk in vergelijking met de klassieke route via de endeldarm.
Welke klachten kunt u ervaren?
In een vroeg stadium geeft prostaatkanker meestal geen of weinig klachten. Soms zijn er plasproblemen, zoals vaker moeten plassen of een zwakkere straal, maar deze symptomen komen veel vaker voor bij een goedaardige prostaatvergroting. Daarom is een afwijkende PSA-waarde vaak het eerste signaal. Pas in een vergevorderd stadium, als de tumor is doorgegroeid of er uitzaaiingen zijn, kunnen klachten ontstaan zoals pijn in de botten of ongewild gewichtsverlies. Bespreek nieuwe of aanhoudende klachten altijd met uw arts.
Waarom is er discussie over PSA-screening?
U hoort misschien verschillende meningen over het systematisch testen van alle mannen vanaf een bepaalde leeftijd. Dit noemen we screening. De discussie hierover is begrijpelijk en draait om het afwegen van de voor- en nadelen.
- Voordeel: We kunnen een agressieve, gevaarlijke tumor vroeg ontdekken, wanneer de kans op genezing het grootst is.
- Nadeel: We vinden ook heel traag groeiende tumoren die misschien nooit voor problemen zouden zorgen. Dit kan leiden tot onnodige ongerustheid en behandelingen met bijwerkingen die de levenskwaliteit kunnen beïnvloeden.
Daarom kiezen we in België niet voor een algemene screening, maar voor een persoonlijke aanpak. Samen met u bespreken we uw risicoprofiel, uw wensen en de mogelijke gevolgen van een test. Dit heet ‘gedeelde besluitvorming’: uw arts geeft de informatie, en u beslist mee wat voor u de juiste keuze is.
De uitgebreidheid van de kanker bepalen (stadiëring)
Wanneer prostaatkanker is vastgesteld, is de volgende stap het bepalen van het stadium van de ziekte. We onderzoeken of de kanker beperkt is tot de prostaat of dat er uitzaaiingen zijn. Dit helpt ons om de best passende behandeling voor te stellen. De keuze hangt af van verschillende factoren:
- Het stadium van de tumor (lokaal of uitgezaaid).
- De agressiviteit van de kankercellen (de Gleason-score).
- Uw leeftijd en algemene lichamelijke conditie.
- Uw persoonlijke voorkeuren en wat u belangrijk vindt.
In specifieke situaties kunnen we hiervoor een geavanceerde PSMA-PET/CT-scan gebruiken, die zelfs heel kleine uitzaaiingen kan opsporen.
Wanneer neemt u best contact op?
Aarzel niet om uw huisarts of uroloog te raadplegen als u:
- Klachten opmerkt zoals moeilijk plassen, pijn, of bloed in uw urine of sperma.
- Vragen heeft over uw persoonlijk risico door uw leeftijd of familiegeschiedenis.
- Zich zorgen maakt over uw prostaatgezondheid.
- een PSA test wil laten gebeuren.
Neem dringend contact op bij: niet meer kunnen plassen, hoge koorts met rillingen (zeker na een biopsie) of plotse, hevige pijn.
Medische disclaimer
Deze informatie is bedoeld als algemene leidraad en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Uw situatie is uniek. Bespreek uw klachten, vragen en behandelopties altijd met uw behandelend arts.