De vraag “waarom?” is vaak een van de eerste die opkomt wanneer u te maken krijgt met prostaatkanker, of zelfs bij de gedachte eraan. We begrijpen dat dit veel onzekerheid en vragen met zich meebrengt. Het is belangrijk om te weten dat prostaatkanker zelden door één enkele oorzaak ontstaat. Het is meestal een samenspel van verschillende factoren, een complexe puzzel waarvan we steeds meer stukjes ontdekken. Het is niemands schuld. Als uw behandelend team willen we u rustig en helder informeren over de risicofactoren die op dit moment bekend zijn. Laten we samen de verschillende aspecten stap voor stap bekijken.
Leeftijd: de meest bepalende factor
De allerbelangrijkste risicofactor voor prostaatkanker is leeftijd. Hoe ouder een man wordt, hoe groter de kans dat er zich in de prostaat cellen ontwikkelen die zich anders gaan gedragen. Dit is een natuurlijk proces. Ons lichaam vernieuwt voortdurend cellen, en bij elke celdeling kan er een klein foutje insluipen. Naarmate we ouder worden, hebben er al miljoenen van die celdelingen plaatsgevonden, waardoor de kans op zo’n foutje statistisch gezien toeneemt. Prostaatkanker komt zelden voor bij mannen jonger dan 50 jaar. Vanaf die leeftijd neemt het risico geleidelijk toe. Bij mannen boven de 80 jaar vinden we bij overlijden heel vaak prostaatkankercellen, ook als ze daar tijdens hun leven nooit last van hebben gehad. Dit toont aan dat veel prostaattumoren heel langzaam groeien en niet altijd een bedreiging vormen.
Erfelijkheid: de rol van uw familie en genen
Uw genen spelen een duidelijke rol. We spreken van een ‘familiale belasting’ als prostaatkanker vaker voorkomt in uw familie. Concreet betekent dit dat uw persoonlijk risico hoger is als uw vader of een broer de diagnose prostaatkanker heeft gekregen, zeker als dit op relatief jonge leeftijd (jonger dan 65 jaar) was. In dat geval adviseren we vaak om alerter te zijn en vanaf 45-jarige leeftijd uw risico te bespreken met uw arts. Een bloedtest om de PSA-waarde te meten kan dan overwogen worden. De terugbetaling van deze test is in België echter aan strikte regels gebonden.
In sommige families is er een nog specifiekere genetische link. Er zijn bepaalde genen, zoals het BRCA1- en BRCA2-gen, die bekend zijn omdat ze het risico op borst- en eierstokkanker bij vrouwen verhogen. We weten nu dat mannen die drager zijn van een mutatie in deze genen ook een significant hoger risico hebben op het ontwikkelen van een (vaak agressievere vorm van) prostaatkanker. Als er in uw familie veel borst- of prostaatkanker voorkomt, kan dit een reden zijn voor verder genetisch onderzoek.
Afkomst: een opmerkelijk verschil
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat afkomst een rol speelt. Mannen met een Afrikaanse achtergrond hebben wereldwijd het hoogste risico op prostaatkanker. De ziekte ontstaat bij hen vaak op een jongere leeftijd en de tumor gedraagt zich soms agressiever. De precieze redenen hiervoor worden nog volop bestudeerd, maar een combinatie van genetische factoren lijkt de meest waarschijnlijke verklaring. Aan de andere kant van het spectrum zien we dat mannen van Aziatische afkomst een aanzienlijk lager risico hebben. Deze verschillen tussen bevolkingsgroepen benadrukken hoe complex de interactie tussen genen en mogelijk omgevingsfactoren is.
Voeding en levensstijl: factoren die u kunt beïnvloeden
Hoewel u uw leeftijd, genen en afkomst niet kunt veranderen, zijn er factoren waar u wel invloed op heeft. Uw levensstijl en voedingspatroon kunnen een verschil maken. We zien een duidelijk verband tussen een westers dieet en prostaatkanker. Wat houdt dat in?
- Rood vlees en verzadigde vetten: Een hoge consumptie van rood vlees (rund, varken, lam) en dierlijke, verzadigde vetten (zoals in volle zuivelproducten en bewerkt vlees) wordt in verband gebracht met een verhoogd risico. Deze voedingsstoffen kunnen ontstekingsprocessen in het lichaam bevorderen.
- Groenten en fruit: Een dieet rijk aan groenten en fruit lijkt juist een beschermend effect te hebben. Vooral tomaten (rijk aan de antioxidant lycopeen) en kruisbloemige groenten zoals broccoli en bloemkool worden vaak genoemd.
- Gezond gewicht: Overgewicht en obesitas verhogen het risico op verschillende soorten kanker, waaronder de meer agressieve vormen van prostaatkanker. Een gezond gewicht behouden door evenwichtige voeding en voldoende beweging is daarom cruciaal.
Het gaat hierbij niet om het fanatiek vermijden van een stukje vlees, maar om het creëren van een gezond en gebalanceerd eetpatroon op de lange termijn. Zie het niet als een dieet, maar als een duurzame, gezonde levensstijl.
Het is belangrijk om te onthouden dat het hebben van één of meerdere risicofactoren niet betekent dat u zeker prostaatkanker zult krijgen. Andersom kan iemand zonder duidelijke risicofactoren toch de ziekte ontwikkelen. Heeft u na het lezen van deze informatie vragen of zorgen over uw persoonlijke situatie? Aarzel dan niet om deze te bespreken met uw huisarts of uroloog. Een open gesprek is de beste eerste stap.
Lees meer over de preventie van prostaatkanker.
Medische disclaimer: De informatie op deze pagina is bedoeld voor algemene voorlichting en is niet bedoeld als vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg altijd uw arts of een andere gekwalificeerde zorgverlener bij vragen over een medische aandoening.