Wat is de PSA-test?
De PSA-test meet het prostaat specifiek antigeen (PSA) in het bloed. PSA is een stof die meestal in verhoogde hoeveelheid voorkomt bij prostaatkanker. De test helpt artsen om prostaatkanker op te sporen, vaak nog voordat er klachten zijn. Vroeger werd prostaatkanker vaak pas ontdekt als het al te laat was om te genezen.
Wanneer stijgt PSA?
PSA stijgt meestal bij prostaatkanker. Maar een verhoogde PSA-waarde kan ook te maken hebben met een ontsteking van de prostaat of een goedaardige prostaatvergroting.
Hoe wordt een abnormale PSA-waarde bepaald?
- Meestal ligt de bovengrens rond 4 ng/ml, maar bij jongere mannen kan een waarde boven 2,5 ng/ml al reden zijn voor verder onderzoek.
- Bij oudere mannen wordt soms een PSA tot 6 ng/ml als normaal beschouwd.
- Bij een PSA-waarde boven 10 ng/ml is de kans op prostaatkanker groter en spreken artsen meestal niet meer over twijfelgevallen.
Gevoeligheid en specificiteit van PSA
PSA is erg gevoelig, wat betekent dat de waarde vaak stijgt bij prostaatkanker. Bij prostaatkanker met een hoog Gleasonscore kan PSA echter soms normaal blijven.
De test is minder specifiek: een verhoogde PSA-waarde betekent niet altijd kanker. Andere oorzaken, zoals een goedaardige prostaatvergroting of prostaatontsteking, kunnen de waarde ook verhogen. Om definitief prostaatkanker vast te stellen, is een biopsie van de prostaat nodig.
Andere onderzoeken kunnen helpen om biopsies te vermijden
- Vrije PSA: Dit is een aanvullende bloedtest. Bij een vrije PSA van meer dan 20% is de kans op kanker kleiner. Bij minder dan 20% wordt verder onderzoek meestal aanbevolen. Deze test is vooral nuttig bij totale PSA waarden tussen 2,5 en 10 ng/ml.
- Rectaal onderzoek (tastbaar onderzoek via de endeldarm): Ook bekend als ‘palpatio per anum’ of ‘rectaal toucher’. Het is een belangrijk onderzoek dat de huisarts of uroloog kan uitvoeren om de grootte en hardheid van de prostaat te beoordelen.
Het belang van ervaring en maatwerk
Het is niet altijd eenvoudig om vaste waarden te bepalen wanneer een PSA-waarde ‘normaal’ of ‘abnormaal’ is. Artsen baseren hun oordeel vaak op ervaring en bijkomende factoren. Daarom kan de aanpak verschillen per arts en per land. Het is belangrijk dat u samen met uw arts bekijkt wat voor u het beste is. Vroege verwijzing naar de uroloog wordt door patiënten meestal gewaardeerd.
Gebruikelijke normen in Vlaanderen
- Een PSA-waarde boven 4 ng/ml beschouwt men meestal als verhoogd. Dit kan reden zijn om een verwijzing te overwegen of om de waarde na enkele weken opnieuw te meten in overleg met uw arts.
- Een vrije PSA onder de 20% wordt ook als abnormaal gezien. Ook hier geldt dat overleg met uw arts verstandig is.
In België geldt een beperkte terugbetaling van de PSA-test door het ziekenfonds. Meer informatie hierover vindt u op deze pagina.
Lees meer over het belang van veranderingen in uw PSA-waarde in de tijd.
Het echografisch onderzoek (een beeldvorming van de prostaat met geluidsgolven) heeft een beperkte meerwaarde bij het opsporen van prostaatkanker.
Er zijn artsen die bezwaar hebben tegen screening (preventief testen) op prostaatkanker. Zij vinden dat het te veel onnodige onderzoeken en risico’s met zich meebrengt. Andere artsen raden screening juist aan. U kunt hierover meer lezen op deze blog en deze website.
Wanneer contact opnemen?
- Als uw PSA-waarde hoger is dan normaal volgens de richtlijnen van uw arts.
- Wanneer u merkt dat u klachten krijgt, zoals problemen met plassen.
- Na een onduidelijke uitslag of als er twijfel bestaat over de interpretatie van uw PSA-test.
- Bij vragen over de noodzaak van verdere onderzoeken zoals biopsies.
Medische disclaimer
Deze informatie is bedoeld als algemene uitleg en vervangt geen medisch advies. Voor persoonlijke vragen en een juiste interpretatie van uw PSA-resultaat raadpleeg altijd uw huisarts of uroloog.