Als u of een naaste de diagnose prostaatkanker heeft gekregen en bestraling (radiotherapie) als behandeling wordt voorgesteld, is het volkomen normaal dat u veel vragen heeft. Het vooruitzicht van deze behandeling kan onzekerheid met zich meebrengen. Wij begrijpen dat goed. Daarom willen we u hier stap voor stap en in alle rust uitleggen hoe een behandeling met externe bestraling in de praktijk verloopt. Zo weet u beter wat u kunt verwachten en kunt u met meer vertrouwen aan dit traject beginnen. U staat er niet alleen voor; een gespecialiseerd team begeleidt u door het hele proces.
Het doel van de behandeling: straling slim verdelen
Externe radiotherapie is een behandeling waarbij we met behulp van een speciaal toestel heel gerichte en krachtige energiestralen gebruiken om kankercellen in de prostaat te vernietigen. Het doel is om de tumor zo effectief mogelijk aan te pakken, terwijl we het gezonde weefsel eromheen zo veel mogelijk sparen.
Om dit te bereiken, is een specifieke hoeveelheid straling nodig. Deze hoeveelheid meten we in een eenheid die ‘Gray’ (Gy) heet. Voor prostaatkanker is meestal een totale dosis van ongeveer 65 tot 75 Gray nodig. Het is niet mogelijk om deze dosis in één keer toe te dienen, omdat dit te schadelijk zou zijn voor de omliggende gezonde weefsels, zoals de blaas en de darmen. Daarom verdelen we de totale dosis in kleine, dagelijkse porties. Dit noemen we ‘fractioneren’. Elke sessie krijgt u een kleine dosis, meestal rond de 2 Gray. Hierdoor moet u ongeveer 30 tot 35 keer naar het ziekenhuis komen voor een behandeling. Dit behandeltraject duurt daardoor al snel zes tot zeven weken.
De voorbereiding: een nauwkeurig plan op maat
Voordat de bestralingen beginnen, vindt er een cruciale voorbereidingsfase plaats. Tijdens deze eerste afspraak, die we de ‘simulatie’ noemen, maken we een gedetailleerd plan dat volledig op uw lichaam is afgestemd. Precisie is hierbij het sleutelwoord. We willen er namelijk absoluut zeker van zijn dat de stralenbundels de prostaat perfect raken en het omliggende gezonde weefsel zo min mogelijk belasten.
Hiervoor maken we een CT-scan van uw bekken. Terwijl u comfortabel op een tafel ligt, brengt de scanner de prostaat en de omliggende organen nauwkeurig in beeld. Op basis van deze beelden berekent de radiotherapeut-oncoloog (de arts gespecialiseerd in bestraling) samen met een team van fysici de meest optimale bestralingshoeken en -dosis. Om er zeker van te zijn dat u bij elke sessie exact in dezelfde houding ligt, worden er soms hele kleine, permanente stipjes (tatoeages) op uw huid aangebracht. Deze dienen als referentiepunten voor het bestralingstoestel.
In sommige ziekenhuizen plaatsen we, in overleg met uw uroloog, enkele weken voor de start van de behandeling drie of vier kleine goudkorreltjes (markers) in uw prostaat. Deze zijn zo klein als een rijstkorrel en doen geen pijn. Ze fungeren als extra herkenningspunten, waardoor het bestralingstoestel de prostaat bij elke sessie nog preciezer kan lokaliseren, zelfs als deze lichtjes beweegt.
Praktische zaken: uw bezoeken aan de bestralingsafdeling
Een behandeling die meerdere weken duurt, heeft vanzelfsprekend een impact op uw dagelijks leven. We proberen dit zo vlot mogelijk te laten verlopen. Niet elk ziekenhuis beschikt over een afdeling radiotherapie, omdat de apparatuur erg kostbaar is en aan strenge veiligheidseisen moet voldoen. Vaak bevinden deze afdelingen zich vaak in de kelder van een ziekenhuis, met muren die versterkt zijn met lood om de straling volledig binnen de ruimte te houden. Dit garandeert de veiligheid van uzelf en de omgeving.
Dit betekent dat u zich mogelijk naar een ander ziekenhuis moet verplaatsen dan u gewend bent. We begrijpen dat dit een uitdaging kan zijn. Daarom zijn er vaak oplossingen voor vervoer. Vraag bij uw ziekenfonds of de sociale dienst van het ziekenhuis naar de mogelijkheden voor ziekenvervoer. Vaak wordt vervoer per taxi (deels) terugbetaald. De meeste ziekenhuizen voorzien ook speciale parkeerplaatsen dicht bij de ingang van de bestralingsafdeling om het u zo gemakkelijk mogelijk te maken.
De bestralingssessie: wat kunt u verwachten?
Een typische bestralingssessie verloopt rustig en is volledig pijnloos. Bij aankomst meldt u zich aan en neemt u plaats in de wachtkamer. Een medewerker komt u halen en begeleidt u naar de bestralingsruimte. Voor elke sessie vragen we u om met een volle blaas op de behandeltafel te gaan liggen. Dit klinkt misschien ongemakkelijk, maar het heeft een belangrijke functie: een volle blaas duwt de darmen een stukje omhoog en weg van de prostaat. Hierdoor ontvangen de darmen en de blaaswand zelf minder straling.
In de behandelruimte wordt u door de laboranten zorgvuldig in de juiste positie gelegd, precies zoals tijdens de CT-scan. Het bestralingstoestel, een lineaire versneller, draait vervolgens om u heen om de prostaat vanuit verschillende hoeken te bestralen. U voelt, ziet of hoort niets van de straling zelf. De laboranten verlaten tijdens de bestraling de ruimte, maar houden u continu in de gaten via camera’s en een intercom. U bent dus nooit alleen. De bestraling zelf duurt slechts enkele minuten. De totale afspraak, inclusief het positioneren, neemt meestal niet meer dan 15 tot 20 minuten in beslag.
Een veelgehoorde vraag is of u na de behandeling zelf radioactief bent. Het antwoord is duidelijk: nee. De straling werkt alleen op het moment dat het toestel aanstaat en verdwijnt onmiddellijk daarna uit uw lichaam. U vormt geen enkel gevaar voor uw omgeving, ook niet voor partners, kinderen of zwangere vrouwen.
Na de laatste sessie en de verdere opvolging
Wanneer u de laatste bestralingssessie heeft gehad, is de behandeling afgerond. Dit is vaak een moment van opluchting. Kort daarna heeft u een afsluitend gesprek met de radiotherapeut-oncoloog om de behandeling te evalueren en eventuele resterende bijwerkingen te bespreken. Het effect van de bestraling werkt nog weken tot maanden door in uw lichaam. De beschadigde kankercellen worden geleidelijk door het lichaam opgeruimd. Na deze consultatie wordt u terugverwezen naar uw vertrouwde uroloog. Hij of zij zal de verdere opvolging op zich nemen, onder andere via regelmatige bloedafnames om uw PSA-waarde te controleren.
Disclaimer: De informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt in geen geval een medisch consult. Bespreek uw persoonlijke situatie en behandelopties altijd met uw behandelend arts.