Chronische prostatitis betekent dat er al langer (meestal langer dan 3 maanden) klachten zijn die passen bij een ontsteking van de prostaat. De prostaat is een klier onder de blaas, rond de plasbuis. Ze maakt vocht dat deel uitmaakt van het sperma.
In deze tekst gaat het vooral over chronische bacteriële prostatitis: een langdurige infectie waarbij er (soms moeilijk aantoonbare) bacteriën in of rond de prostaat blijven aanwezig. Vaak start dit na een acute ontsteking van de prostaat, zoals een acute prostatitis, die niet volledig uitgeroeid raakte.
Hoe ontstaat chronische bacteriële prostatitis?
Bij een acute infectie kan een deel van de bacteriën achterblijven in het prostaatweefsel. Dat weefsel is voor sommige antibiotica moeilijk bereikbaar. Daardoor kan de infectie “sluimeren” en later opnieuw opspelen.
Klachten kunnen onder andere zijn:
- brandend gevoel bij het plassen
- vaker moeten plassen, ook ’s nachts
- pijn of druk in het perineum (tussen balzak en anus), onderbuik of onderrug
- pijn bij of na de zaadlozing
- wisselende klachten: periodes beter, periodes slechter
Niet iedereen heeft alle klachten. Soms zijn de klachten mild maar erg storend omdat ze blijven terugkomen.
Antibiotica bij chronische prostatitis
Omdat antibiotica vaak slecht doordringen in de prostaat, is een lange kuur meestal nodig. Bij een (vermoedelijk) bacteriële prostatitis wordt vaak zes weken antibiotica aangeraden, als je die goed verdraagt.
Vaak wordt gekozen voor ciprofloxacine. Bij allergie of onverdraagzaamheid kan eusaprim/trimethoprim gebruikt worden. Die antibiotica kunnen goed in het prostaatweefsel doordringen.
Als er een bacterie gevonden wordt, is een antibiogram belangrijk. Dat is een overzicht dat toont voor welke antibiotica die bacterie gevoelig of resistent is. Zo kan je gerichter behandelen in plaats van “op goed geluk”.
Is prostaatmassage echt nodig?
Om zeker te spreken van een bacteriële prostatitis moet je eigenlijk aantonen dat er bacteriën aanwezig zijn. Klassiek kan dat met de zogenaamde vierglazenproef van Stamey & Mears. Daarbij worden verschillende urine- en prostaatvochtstalen onderzocht, en dat gebeurt met een prostaatmassage.
Er bestaat ook een vereenvoudigde versie waarbij eveneens een beperkte prostaatmassage gebeurt.
Zo’n massage wordt meestal niet als aangenaam ervaren. Voor veel mannen is het duidelijk onaangenaam. Daarom wordt dit onderzoek niet bij iedereen gedaan.
In de praktijk beperkt men zich vaak tot urineonderzoek. Het probleem is dat de uitslag geregeld negatief blijft, zelfs als er toch een bacteriële prostatitis kan spelen. Daarom wordt soms “blind” gestart met de hierboven vermelde antibiotica.
Naast klassieke urinekweek kan de arts soms bijkomende testen overwegen, afhankelijk van je klachten: een kweek na massage, onderzoek op seksueel overdraagbare infecties, en evaluatie van factoren die klachten kunnen onderhouden zoals bekkenbodemspanning.
Zes weken antibiotica en zaadlozingen
Bij een chronische bacteriële infectie is het belangrijk dat de antibioticakuur lang genoeg is: vaak zes weken, als er geen belangrijke nevenwerkingen zijn.
Daarnaast wordt soms aangeraden om voldoende zaadlozingen te hebben. Een richtwaarde is minstens drie keer per week. Het idee is dat je zo prostaatvocht “afvoert”, wat voor sommige mannen de klachten kan verminderen. Dit kan ook helpen bij lichte teelbalontstekingen.
Als de prostatitis genezen is, kan het helpen om een regelmatig patroon van zaadlozingen aan te houden. Sommigen zien dit ook als mogelijk beschermend, onder meer in verband met prostaatkanker.
Mogelijke bijwerkingen van antibiotica
Antibiotica kunnen bijwerkingen geven. Enkele bekende bijwerkingen van quinolones (waaronder ciprofloxacine) zijn diarree en tendinopathie (peesklachten). Soms kan je ook een schimmelinfectie krijgen van huid of slijmvlies van mond en keel.
Meld nieuwe pees- of spierpijn meteen aan je arts, zeker als je ciprofloxacine neemt. Soms is stoppen of wisselen nodig.
Wat met chronische abacteriële prostatitis?
Er bestaat, maar er wordt aan getwijfeld, ook nog zoiets als chronische abacteriële prostatitis. Die term wordt minder en minder gebruikt. Sommige artsen stellen dit gelijk aan prostatodynie (pijnklachten rond de prostaat zonder duidelijke bacterie).
Vandaag spreekt men vaak over “chronisch bekkenpijnsyndroom”. Daarbij kunnen naast de prostaat ook spieren, zenuwen en stress een rol spelen. De behandeling is dan meestal breder dan antibiotica alleen (bv. pijnstilling, bekkenbodemkinesitherapie, warmte, begeleiding).
Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met je huisarts of uroloog als je:
- koorts krijgt, rillingen hebt of je echt ziek voelt
- plots veel meer pijn krijgt in onderbuik, perineum of balzak
- niet (meer) kan plassen of een erg zwakke straal krijgt
- bloed in de urine ziet dat niet snel verdwijnt
- belangrijke bijwerkingen krijgt van antibiotica (bv. hevige diarree, huiduitslag, pees- of spierpijn)
- na behandeling klachten behoudt of als klachten telkens terugkomen
Samenvatting
Chronische bacteriële prostatitis is een langdurige infectie van de prostaat die vaak ontstaat na een acute prostatitis. De diagnose is soms moeilijk omdat kweken negatief kunnen zijn. Een langdurige antibioticakuur (vaak zes weken) is meestal nodig, bij voorkeur afgestemd op een antibiogram. Bij sommige mannen kan een regelmatige zaadlozing klachten verminderen. Als er geen bacterie gevonden wordt, kan het gaan om chronische abacteriële prostatitis, waarbij een bredere aanpak zinvol is.