Bij abacteriële prostatitis heb je klachten die passen bij een ontsteking van de prostaat, maar in urine- of prostaatkweken wordt geen bacterie gevonden. Dat is het grote verschil met een bacteriële (chronische) prostatitis.
Toch kan er wél iets te zien zijn dat wijst op ontsteking. Bij een chronische abacteriële prostatitis vinden we soms witte bloedcellen (ontstekingscellen) in de urine of in het prostaatvocht. Dat betekent: je lichaam reageert alsof er irritatie of ontsteking is, maar we kunnen geen klassieke bacterie aantonen.
Wat kan de oorzaak zijn?
De precieze oorzaak is niet altijd duidelijk. Er zijn een paar mogelijke verklaringen:
- Moeilijk aantoonbare kiemen: men vermoedt dat sommige vormen van prostatitis veroorzaakt worden door organismen die in het labo moeilijk te vinden zijn, of die niet goed groeien op standaardkweken.
- Niet-bacteriële prikkels: het kan ook zijn dat er andere oorzaken zijn die de ontsteking of irritatie van de prostaat op gang brengen, zonder dat er een bacterie is.
Een belangrijke niet-bacteriële factor kan te maken hebben met de manier waarop urine passeert door de plasbuis.
Bijvoorbeeld: als je slecht plast door een vernauwing in de plasbuis of door goedaardige prostaatvergroting, kan je blaas meer druk moeten zetten om urine weg te duwen. Bij die hogere druk kan er als het ware een kleine hoeveelheid urine in de fijne prostaatkanaaltjes geperst worden. Urine kan daar irriteren, en zo klachten uitlokken die lijken op prostatitis.
We weten dat “chronische prostatitis” vaak past binnen het bredere beeld van chronische bekkenpijn (CP/CPPS). Daarbij spelen soms ook spierspanning van de bekkenbodem, zenuwgevoeligheid en stress een rol. Dat betekent niet dat “het tussen de oren zit”, wel dat er meerdere systemen meedoen.
Behandeling: vaak stap voor stap zoeken
De behandeling van chronische abacteriële prostatitis is niet in één zin samen te vatten. Er bestaat geen ene therapie die bij iedereen werkt. Daarom kan het voor jou én voor je arts soms frustrerend zijn als verbetering uitblijft.
In de praktijk is het vaak een aanpak van proefbehandeling en daarna eerlijk evalueren: helpt dit voor jouw klachten, of niet?
Antibiotica: waarom soms toch geprobeerd?
Ondanks steriele kweken (geen bacteriegroei) wordt er vaak toch een kuur met antibiotica voorgeschreven. De reden is dat men een moeilijk aantoonbare infectie niet altijd 100% kan uitsluiten.
Veel urologen beschouwen ongeveer drie tot zelfs zes weken als een typische duur voor bepaalde antibiotica zoals quinolonen (een soort antibioticum). Ook doxycycline wordt soms gebruikt, meestal in kortere kuren.
Als zo’n antibioticakuur geen effect heeft, is het meestal weinig zinvol om te blijven uitgaan van een bacterie als hoofdverklaring voor de klachten.
Let op voor “Babylonische spraakverwarring”: prostatitis of plasklachten?
Een belangrijk punt is het onderscheid tussen prostatitis (ontstekingsklachten/pijn) en prostatisme (plasklachten door een vernauwing of prostaatvergroting). Het volstaat dat iemand “slecht plassen” op een andere manier beschrijft, en voor je het weet belandt het in het vakje prostatitis, terwijl het eigenlijk vooral om een plasprobleem gaat.
Daarom gaat de uroloog vaak na of er sprake is van dysurie (pijnlijk of branderig plassen) of duidelijke obstructieve plasklachten (zwakke straal, moeilijk op gang komen, nadruppelen, vaak moeten plassen). Soms wordt dan een proefbehandeling gestart met medicatie die het plassen vlotter maakt. Die medicatie wordt besproken op de pagina van medicatie gebruikt bij benigne prostaathypertrofie.
Daarom wordt bijkomend onderzoek gedaan zoals uroflow (plasmeting) en meten van het residu (urine die achterblijft in de blaas) om te objectiveren of er echt een “doorstroomprobleem” is.
Verschil met prostatodynie
Bij prostatodynie zijn er ook klachten, maar er worden geen bacteriën gevonden én er zijn geen ontstekingscellen (witte bloedcellen) aantoonbaar. Met andere woorden: er is pijn of ongemak, maar zonder meetbare tekenen van ontsteking in de klassieke testen.
Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met je huisarts of uroloog als je:
- koorts krijgt, rillingen hebt of je plots echt ziek voelt
- plots niet meer kan plassen
- bloed in de urine ziet dat aanhoudt of terugkomt
- toenemende pijn hebt in onderbuik, perineum (tussen balzak en anus) of onderrug
- na een opgestarte behandeling geen enkele verbetering merkt of last hebt van bijwerkingen
Samenvatting
Abacteriële prostatitis geeft klachten die passen bij prostaatontsteking, maar zonder aantoonbare bacterie in kweken. Soms vinden we wel ontstekingscellen. De oorzaak is vaak multifactorieel: moeilijk aantoonbare kiemen, irritatie door hoge druk bij plassen, en soms ook factoren zoals bekkenbodemspanning. De behandeling gebeurt vaak stap voor stap, met evaluatie van wat bij jou werkt.