Wat is de Gleasonscore?
De Gleasonscore is een manier om te beschrijven hoe agressief (hoe “kwaadaardig”) prostaatkanker er onder de microscoop uitziet. Ze zegt dus vooral iets over de groeisnelheid en het gedrag van de tumor. Dat helpt je arts om het risico beter in te schatten en om samen met jou een behandeling te kiezen.
De score ligt meestal tussen 6 en 10 (vroeger werden ook lagere cijfers gebruikt, maar die zie je vandaag bijna niet meer).
- Gleasonscore 6: meestal traag groeiende tumor
- Gleasonscore 7: matig snel groeiende tumor
- Gleasonscore 8, 9 of 10: snel groeiende tumor
De Gleasonscore wordt bepaald op basis van weefselonderzoek door de patholoog. Dat kan gebeuren op biopsies (kleine staaltjes uit de prostaat). Omdat biopsies maar een deel van de prostaat tonen, kan de score soms te laag ingeschat worden. Als er later een operatie gebeurt en de hele prostaat onderzocht wordt, kan de uiteindelijke score soms hoger uitvallen. Dat kan invloed hebben op de verdere behandeling of opvolging.
Hoe wordt de Gleasonscore bepaald?
Prostaatkanker kan in één prostaat verschillende groeipatronen hebben. Daarom kijkt de patholoog meestal naar:
- het meest voorkomende groeipatroon in het staal
- het tweede meest voorkomende groeipatroon
Elk patroon krijgt een cijfer (graad) tussen 1 en 5. In de praktijk worden vooral graad 3, 4 en 5 gebruikt. Daarna worden de twee cijfers opgeteld.
Voorbeeld: Gleason 3 + 5 = 8. Dat betekent: graad 3 is het meest aanwezig, en graad 5 is het tweede patroon.
Dit wordt zo in het verslag genoteerd: Gleason 3 + 5 = 8.
De naam Gleason verwijst naar Dr. Donald Gleason, een arts uit Minnesota die dit systeem ontwikkeld heeft.
Belangrijk om te weten: Gleason 3+4=7 en Gleason 4+3=7 hebben hetzelfde totaal, maar niet hetzelfde risico. Bij 4+3 is het agressievere patroon (graad 4) het meest aanwezig. Dat kan je arts meewegen bij de keuze van behandeling.
Wat betekent de Gleasonscore voor de behandeling?
De Gleasonscore is één van de sleutels om te beslissen of een tumor best:
- veilig kan opgevolgd worden (actieve opvolging),
- lokaal behandeld wordt (operatie of bestraling),
- of een combinatiebehandeling nodig heeft.
In het algemeen geldt: hoe hoger de Gleasonscore, hoe groter het risico dat de kanker sneller groeit of zich buiten de prostaat kan uitbreiden. Daardoor wegen artsen bij hogere scores vaker zwaardere of gecombineerde behandelingen af.
Voorbeelden die vaak meespelen
- Bij een snel groeiende tumor (score 8 of hoger) kan een operatie (radicale prostatectomie) een goede optie zijn, zeker als de kanker nog lokaal lijkt.
- In België wordt inwendige bestraling (brachytherapie) bij Gleasonscore 8 of hoger niet terugbetaald door het ziekenfonds.
- Uitwendige bestraling heeft deze beperking niet.
De Gleasonscore is nooit het enige criterium. Je arts kijkt ook naar je PSA, het klinisch onderzoek, beeldvorming en de hoeveelheid kanker in de biopsies. Naast Gleason bestaan er ook risicoscores die meerdere factoren combineren, zoals de CAPRA-score.
Bij sommige patiënten worden extra onderzoeken gebruikt om het risico nog beter in te schatten, zoals multiparametrische MRI, PSMA PET/CT of bijkomende kenmerken in het pathologieverslag. Niet iedereen heeft die testen nodig: je arts bespreekt wanneer het zinvol is.
Wanneer contact opnemen?
- Als je vragen hebt over je Gleasonscore of over het pathologieverslag (bv. 3+4 versus 4+3).
- Als je niet goed begrijpt waarom een bepaalde behandeling wordt voorgesteld.
- Als je twijfelt tussen opties (opvolging, operatie, bestraling, combinatie).
- Als je onverwachte resultaten kreeg en je je ongerust voelt.
- Als je meer uitleg wil over wat jouw score betekent voor risico, opvolging en genezingskans.